Kim jest człowiek twórczy?

Psychologia twórczości od dziesięcioleci stara się odpowiedzieć na pytanie: czy istnieje osobowość twórcza? Czy twórcy mają jakieś wspólne cechy, które odróżniają ich od ludzi mniej twórczych?

Odpowiedź brzmi: tak i nie. Nie ma jednego profilu osobowości twórczej. Twórcy to niezwykle zróżnicowana grupa – różnią się temperamentem, wykształceniem, stylem życia, wartościami. Ale pewne cechy pojawiają się powtarzalnie w badaniach nad różnymi grupami twórczymi.

Mihaly Csikszentmihalyi po dziesięcioleciach badań nad twórcami różnych dziedzin sformułował twierdzenie o "paradoksalnej złożoności" osoby twórczej. Twórcy, jak pisał, są zdolni do utrzymywania w sobie przeciwnych tendencji jednocześnie: są energiczni i spokojni, mądrzy i naiwni, zabawowi i zdyscyplinowani, realistyczni i fantastyczni, otwarci i wycofani.

Kim jest człowiek twórczy?

Cechy wspólne dla osób twórczych – synteza badań

Przepływ – stan optymalny twórcy

Csikszentmihalyi opisał stan, który nazywa "przepływem" (flow) – i który jest tym, do czego dążą twórcy, choć nie zawsze umieją go nazwać. Przepływ to stan pełnej absorpcji w czynności, w którym czas znika, samoświadomość ustępuje, a działanie staje się zarówno bezsyłkowe jak i intensywnie zaangażowane.

Przepływ pojawia się wtedy, gdy poziom wyzwania jest dokładnie dopasowany do poziomu umiejętności – ani za łatwe (nuda), ani za trudne (lęk). W twórczości ten balans jest nieuchwytny i dynamiczny. Twórca, który go traci, albo nudzi się własną rutyną, albo paraliżuje go lęk przed kolejnym krokiem.

Praca PSYCHEGRAFII z blokadami twórczymi ma na celu w dużej mierze właśnie przywrócenie możliwości wejścia w stan przepływu – przez usunięcie psychologicznych przeszkód, które zakłócają tę naturalną zdolność.

Twórca i jego cień – ciemna strona twórczości

Psychologia twórczości musi być uczciwa wobec faktu, że wielka twórczość często idzie w parze z cierpieniem. Badania Kay Redfield Jamison, psychiatry i autorki 'Dotknięta ogniem', pokazały, że wśród wybitnych twórców literackich i artystycznych zaburzenia nastroju – szczególnie choroba dwubiegunowa – są znacznie częstsze niż w populacji ogólnej.

Nie oznacza to jednak, że cierpienie jest warunkiem twórczości, ani że twórczość jest patologią. Oznacza to, że intensywność doświadczenia emocjonalnego – zarówno radości jak i bólu – jest często skorelowana z głębokością wyobraźni i wrażliwości twórczej. Twórca czuje więcej. I to właśnie "więcej" jest jego materiałem.

PSYCHEGRAFIA podchodzi do tego z szacunkiem: nie patologizujemy wrażliwości twórczej, ale też nie romantyzujemy cierpienia. Uczymy pracy z emocjami jako zasobem – bo emocja, która jest przepracowana, nie niszczy, lecz zasila.