Czułam, że komuś jest trudno, i od razu chciałam pomóc

Zawsze byłam bardziej czująca, a jednocześnie zadaniowa i konkretna. To połączenie potrafi szybko uruchomić działanie: dostrzegam czyjąś trudność i już szukam rozwiązania. Co można zrobić? Jak pomóc? Od czego zacząć?

10/15/20263 min read

Zawsze byłam bardziej czująca, a jednocześnie zadaniowa i konkretna. To połączenie potrafi szybko uruchomić działanie: dostrzegam czyjąś trudność i już szukam rozwiązania. Co można zrobić? Jak pomóc? Od czego zacząć? Przez lata pracowałam z ludźmi. Słuchałam, prowadziłam warsztaty, zajmowałam się transportem i sztuką. Dzisiaj nadal chcę wspierać innych, szczególnie kobiety, które próbują lepiej zrozumieć siebie. Ta potrzeba jest ważną częścią mojej drogi. Jednocześnie własne doświadczenie wypalenia skłania mnie do uważniejszego pytania o sposób pomagania. Jak być blisko drugiej osoby i uwzględniać własne możliwości? Jak rozpoznać moment, w którym troska zaczyna oznaczać branie na siebie zbyt wiele?

Od poruszenia do działania

Kiedy ktoś opowiada o czymś bolesnym, łatwo poczuć potrzebę natychmiastowej odpowiedzi. Podsunąć pomysł, znaleźć właściwe słowa, przywrócić nadzieję. Szczególnie wtedy, gdy zwykle dobrze radzimy sobie z organizowaniem i rozwiązywaniem problemów. Tymczasem osoba, która mówi „jest mi trudno”, może potrzebować przede wszystkim wysłuchania. Może jeszcze sama nie wiedzieć, co chce zrobić. Może mieć rozwiązanie, ale potrzebować odwagi, żeby je wypowiedzieć. Moja gotowość do pomocy jest więc dopiero początkiem. Następny krok wymaga poznania potrzeby drugiego człowieka. Lubię zatrzymywać się przy pytaniu: „Czego teraz ode mnie potrzebujesz?”. Ono pozwala spotkać się dwóm perspektywom — mojej trosce i czyjemuś doświadczeniu.

Empatia może poruszać bardzo mocno

W badaniach nad wysoką wrażliwością pojawia się wątek reagowania na emocje innych. W niewielkim badaniu Bianki Acevedo i współpracowników wyższe wyniki w skali wrażliwości wiązały się z silniejszą aktywnością niektórych obszarów mózgu uczestniczących między innymi w przetwarzaniu emocji i empatii podczas oglądania twarzy. To wskazówka dotycząca reaktywności, a nie dowód, że każda wysoko wrażliwa osoba zawsze trafnie rozpoznaje cudze przeżycia. W codziennym życiu mogę zostać poruszona czyjąś historią, a następnie sprawdzić swoje rozumienie: „Słyszę, że najbardziej boli Cię poczucie osamotnienia. Czy dobrze Cię rozumiem?”.

Takie pytanie pomaga pozostawić drugiej osobie prawo do nazwania własnego doświadczenia.

Przeżywanie i współczująca troska

Badaczki Tania Singer i Olga Klimecki rozróżniają empatyczne współodczuwanie od współczującej troski, związanej z życzliwością i pragnieniem wsparcia. W eksperymencie Klimecki i współpracowników trening skupiony na współodczuwaniu cierpienia zwiększał trudne emocje wobec oglądanych materiałów. Późniejszy trening współczucia sprzyjał bardziej pozytywnym reakcjom emocjonalnym. Wyniki dotyczą konkretnych warunków badania, ale pokazują, że sposób odnoszenia się do czyjegoś cierpienia ma znaczenie. Dla mnie to zaproszenie do szukania takiej obecności, w której mogę pozostać zainteresowana, ciepła i pomocna, zachowując również kontakt ze sobą. Mogę słuchać i zauważać własne napięcie. Mogę poruszyć się historią i jednocześnie zastanowić, jakiej pomocy rzeczywiście potrafię udzielić. Wspieranie wymaga także rozpoznawania granic swoich kompetencji.

Czy pomagam z wyboru?

Warto przyjrzeć się również temu, co kieruje pomaganiem. Czy chcę coś dać? Czy mam na to przestrzeń? A może obawiam się rozczarować drugą osobę albo czuję, że powinnam zawsze być dostępna? Netta Weinstein i Richard Ryan w serii czterech badań analizowali znaczenie motywacji do pomagania. Pomoc podejmowana autonomicznie, z poczuciem wyboru, przynosiła korzystniejsze rezultaty dla dobrostanu pomagających i odbiorców niż pomoc wynikająca z presji. Badania te dotyczyły pomagania ogólnie, nie wyłącznie osób wysoko wrażliwych. To ważne pytania także dla mnie, kiedy tworzę kolejne programy i planuję pracę z kobietami. Chcę móc powiedzieć jasno: w tym mogę Ci towarzyszyć, tyle czasu mamy do dyspozycji, taki zakres wsparcia proponuję.

Zostawić miejsce na czyjąś sprawczość

W pracy rozwojowej szczególnie zależy mi na tym, żeby osoba korzystająca ze wsparcia mogła odkrywać własne odpowiedzi. Mogę pomóc jej uporządkować doświadczenie, zadać pytanie, zaproponować ćwiczenie. Wybór kierunku pozostaje po jej stronie. Podobnie w codziennych relacjach. Bliska osoba może skorzystać z mojej propozycji, wybrać inną drogę albo potrzebować czasu. Jej decyzja nie przekreśla wartości mojego zaangażowania. Jeśli odnajdujesz tu siebie, przypomnij sobie ostatnią sytuację pomagania. Czy wiedziałaś, o co druga osoba Cię prosi? Co zgodziłaś się zrobić? Czy uwzględniłaś własne możliwości? Spróbuj nazwać pomoc konkretnie: „Mogę Cię dziś wysłuchać przez pół godziny”, „Pomogę Ci przygotować tę rozmowę”, „Mogę wspólnie z Tobą poszukać odpowiedniego specjalisty”.

Dzisiaj chcę, żeby moja troska obejmowała obie strony spotkania. Człowieka, który przychodzi ze swoją historią, i mnie — osobę, która chce mu uważnie towarzyszyć.

Mogę być blisko, pomagać i pozostawiać drugiej osobie przestrzeń na jej własną drogę.