

„To, co zostaje”
22 dzienniki psychegraficzne o pożegnaniach
To opowieści o pożegnaniach z bliskimi, miejscami, dawnymi wersjami siebie, marzeniami i rolami, które przez lata tworzyły naszą codzienność. Dzienniki zapraszają do zatrzymania się przy wspomnieniach i uczuciach towarzyszących zmianie. Możesz sięgać po nie we własnym tempie, wybierając tyle lektury i refleksji, ile chcesz sobie danego dnia podarować.
W zeszytach czekają literackie opowieści o ludziach, którzy spotykają się ze stratą, pamięcią i zmianą. Większość tomów zawiera trzy odrębne historie. Trzy zeszyty poświęcone pożegnaniu dzieci prowadzą przez siedem spotkań tego samego kręgu wsparcia — za każdym razem z perspektywy innych rodziców.
Opowieściom towarzyszą Twoje strony: miejsce na wspomnienia, listy, rysunki i słowa zapisane tylko dla siebie. Możesz zostać przy samej lekturze, wybrać pojedynczą refleksję albo stopniowo tworzyć własny pamiętnik.
W zeszytach znajdziesz:
rozbudowane opowieści o pożegnaniach, pamięci i dalszym życiu;
wprowadzenia do lektury i osobistej refleksji;
pytania oraz przestrzeń na wspomnienia, listy i rysunki;
Wiersz pamięci według metody PAMIĘTAM;
list do otwarcia za rok i spokojne zakończenie;
wskazówki dotyczące szukania wsparcia.
Wszystkie 22 zeszyty są i pozostaną bezpłatne. Wybierz ten, którego temat jest Ci dzisiaj najbliższy.
Straty i pożegnania towarzyszyły mi przez całe życie — pod różnymi postaciami. Kiedy w 2008 roku mój brat zginął w wypadku, nie umiałam znaleźć miejsca dla swojej żałoby. Wpadłam w rytm działania, obowiązków i biegu za życiem. Osiem lat później żałoba upomniała się o mnie, a spotkanie z tym, co przez tak długi czas nosiłam w sobie, trwało przez kolejne lata. Z tego doświadczenia powstała seria „To, co zostaje”. Stworzyłam ją, żeby dać impuls do zatrzymania się przy tym, co odchodzi: przy bliskich ludziach, dawnych miejscach, relacjach, marzeniach i różnych częściach własnego życia.
Całą serię udostępniam bezpłatnie — na zawsze. Chcę, żeby można było sięgnąć po nią wtedy, kiedy pojawi się taka potrzeba. Jeśli znasz kogoś, kto właśnie dziś może potrzebować tych zeszytów, udostępnij tej osobie link do serii.
Jeśli trudno unieść stratę, zachęcam Cię do szukania wsparcia już teraz. Rozmowa z psychologiem może pomóc znaleźć oparcie i przynieść ulgę. Rozmowa z kimś bliskim może dać siłę na kolejny dzień. W każdym zeszycie znajdziesz wskazówki dotyczące szukania pomocy. Niech te krótkie zeszyty będą początkiem łagodnego spotkania ze sobą — pozwoleniem na czucie, wspominanie i naukę żegnania we własnym czasie.
Zeszyty mają charakter literacki i edukacyjny oraz służą osobistej refleksji. Nie stanowią porady psychologicznej ani nie zastępują psychoterapii lub konsultacji ze specjalistą. Korzystaj z nich w swoim tempie i z uważnością na własne samopoczucie. Możesz przerwać lekturę i wrócić do niej wtedy, kiedy będziesz tego potrzebować.
Seria Rodzina
Pożegnania bliskich i pamięć wspólnego życia
Opowieści o mamach, ojcach, rodzeństwie, dziadkach, małżonkach i innych bliskich, z którymi dzieliliśmy codzienność. O miłości zapisanej w gestach, wspólnych miejscach i powiedzonkach, a także o więziach, w których pozostały trudne uczucia i niedokończone rozmowy. Każdy zeszyt daje przestrzeń na własne wspomnienia i pożegnanie wypowiedziane swoim językiem — niezależnie od tego, ile czasu minęło.
Zeszyt 1 · Puste krzesło
Pożegnanie mamy
Trzy kobiety i trzy historie pożegnania mamy. Ewa wraca do rodzinnego mieszkania i odnajduje wspomnienia przy kuchennym stole, Iwona uczy się codzienności po latach opieki, a Daria, która straciła mamę jako dziecko, wraca do dawnych obrazów podczas przeprowadzki własnej córki.
To zeszyt dla Ciebie, jeśli tęsknisz za mamą, która odeszła niedawno albo bardzo dawno temu, i chcesz dać tej tęsknocie spokojne miejsce: na słowa, na rysunek i na list, którego nikt poza Tobą nie musi czytać.
Zeszyt 2 · Pożegnanie taty
Słowo „tata” może przywoływać wiele różnych historii
Joanna tęskni za codziennymi rozmowami z bliskim ojcem. Olga po dwóch miesiącach dowiaduje się o śmierci taty, z którym od lat miała niewielki kontakt. Karolina wraca do relacji pełnej troski, trudnych słów i czekania na uznanie.
To zeszyt dla Ciebie, jeśli Twoja więź z tatą była ciepła, odległa albo skomplikowana, bo każda z tych historii zasługuje na własne pożegnanie, wypowiedziane Twoimi słowami.
Zeszyt 3 · Tylko ty pamiętasz
Pożegnanie siostry
Agata tęskni za wspólnym językiem i świadkiem dzieciństwa. Malwina wraca do więzi, w której od lat trwało milczenie. Lidia trzydzieści lat po śmierci siostry bliźniaczki przygotowuje swoje czterdzieste dziewiąte urodziny.
To zeszyt o siostrze, która pamiętała nas od początku, i o tym, jak żyć dalej, kiedy już tylko my pamiętamy wspólne dzieciństwo, dawne sprzeczki i żarty, których nikt inny nie rozumiał.
Zeszyt 4 · Miejsce w sercu
Braterskie więzi
Alina w wieku czterdziestu lat dowiaduje się o bracie bliźniaku, który zmarł przed narodzinami, i nadaje tej opowieści własne znaczenie. Weronika po osiemnastu latach od śmierci brata wraca do obietnicy, że będzie żyć, i do tęsknoty za człowiekiem, który był jej opiekunem i przyjacielem. Brat Magdy żyje, a jej historia dotyczy innego pożegnania: rozstania z poczuciem, że bliskość trzeba budować za dwoje.
To zeszyt o miłości do brata w każdej postaci: tego, którego znamy, tego, którego nie zdążyłyśmy poznać, i tego, który żyje obok nas, choć daleko.
Zeszyt 18 · Powiem ci wieczorem
Pożegnanie żony
Jerzy fotografuje rudzika i odruchowo chce wysłać zdjęcie Annie, z którą przez czterdzieści pięć lat dzielił wszystkie drobne wiadomości. Michał zostaje z próbnikiem farb do kuchni, którą miał pomalować razem z Leną, i pocztówkami z nieodbytych podróży. Andrzej znajduje w torbie Haliny bilet do teatru i poznaje fragment jej świata, o który za życia zbyt rzadko pytał.
To zeszyt o żonie, która była najbliższą rozmówczynią, o wspólnej codzienności i przyszłości wyobrażanej we dwoje. O miłości zapisanej w zwyczajnych gestach, a także o pożegnaniu, w którym obok czułości pozostają żal i niewypowiedziane słowa.
Zeszyt 19 · Po twojej stronie
Pożegnanie męża
Zofia idzie po guziki i przy przejściu dla pieszych tęskni za dłonią Jana, który zawsze lekko dotykał jej łokcia. Irena po latach choroby Stefana budzi się w cichym domu i wraca pamięcią do ich spóźnionego pociągu, perfum i śmiechu nad jeziorem. Elżbieta po śmierci Marka otwiera dawny list, choć od czterech lat mieszkali już osobno.
To zeszyt o mężu, który znał historię drobnych rzeczy, o bliskości pośród opieki i zmęczenia oraz o miłości, której towarzyszyło oddalenie. O szukaniu własnego miejsca w codzienności, w której nadal tak wiele przypomina o wspólnym życiu.
Zeszyt 7 · Drzwi bez pukania
Pożegnanie cioci
Klara przez lata wchodziła do cioci Marty bez pukania, z każdą sprawą, której nie umiała opowiedzieć przy innym stole, a teraz ma oddać klucze. Paulina żegna ciotkę, która umiała pomagać i potrafiła zranić, a w telefonie zostały dwa nieodebrane połączenia. Eliza żegna sąsiadkę z drugiego piętra, przy której odrabiała lekcje przez całe dzieciństwo.
To zeszyt o ciociach, tych z rodziny i tych z wyboru, które bywały pierwszymi dorosłymi, przy których mogłyśmy być sobą, i o żałobie, która często stoi kilka rzędów dalej, a jest równie prawdziwa.
Zeszyt 6 · Droga na skróty
Pożegnanie dziadka
Alicja znajduje w kieszeni dziadkowej kurtki starą mapę i razem z córką idzie drogą dawnych spacerów, a za wiaduktem zastaje nowy płot. Dorota zaczyna pracować z drewnem i wraca do surowego dziadka, przy którym tak bardzo bała się pomyłki. Nina, która straciła dziadka jako dziewięcioletnia dziewczynka, poznaje go na nowo z legitymacji kolejowej, z opowieści mamy i z papierowych statków składanych z własnymi córkami.
To zeszyt o tym, że jeden człowiek mieści w sobie wiele osób: dziadka cierpliwego i niecierpliwego, czułego i surowego, takiego, jakim pamięta go wnuczka, córka i prawnuczka.
Zeszyt 5 · Niedzielny obrus
Pożegnanie babci
Hanna wraca do niedzielnego stołu i tęskni za miejscem, w którym sama mogła przyjmować troskę. Teresa szuka słów dla więzi, w której ciepłe wspomnienia sąsiadują z brakiem bliskości. Lena po powrocie z pogrzebu słucha nagrania i dowiaduje się, że jej babcia chciała kiedyś prowadzić autobus.
To zeszyt o babci, przy której wolno było być wnuczką w każdym wieku, o obrusach, przepisach i powiedzonkach, które nosimy w sobie dalej, i o tym, kim była, zanim została babcią.
Zeszyt 10 · Miejsce obok
Pożegnanie przyjaciela
Agata przez dwadzieścia lat chodziła z Ryszardem na sobotnie spacery nad wodę, a teraz na jego miejscu na ławce siedzi obcy mężczyzna z gazetą. Edyta odkrywa, że słowo „kolega” było zbyt wąskie dla przyjaźni z Pawłem z biura. Marta wraca do amatorskiego teatru po śmierci Tomasza i słyszy jego kwestię wypowiadaną obcym głosem.
To zeszyt o przyjaźniach bez nazwy w dokumentach: z pracy, z sąsiedztwa, ze sceny, o smutku odłożonym do następnej soboty i o tym, że można należeć do wspólnego życia, wybierając na jakiś czas inną rolę.
Zeszyt 9 · Wiadomość bez odpowiedzi
Pożegnanie przyjaciółki
Beata fotografuje zielone buty w witrynie i dopiero przy wyborze odbiorcy przypomina sobie, że Magdy nie ma od ośmiu miesięcy. Agnieszka żegna przyjaciółkę, z którą przez ostatnie dwa lata nie rozmawiała po kłótni. Irena przez dziesięć lat rozmawiała z Zosią niemal codziennie, a nigdy nie spotkała jej osobiście.
To zeszyt o przyjaźni, która zna wszystkie nasze dawne wersje, o rozmowach odkładanych na później i o żałobie po przyjaciółce, której nikt nie daje wolnego dnia, a która zmienia rytm całego tygodnia.
Zeszyt 8 · Jeszcze jedno zdjęcie
Pożegnanie wujka
Julia przegląda z ciotką zdjęcia po wujku Bolku i odkrywa, że prawie na żadnym go nie ma, bo całe życie stał po drugiej stronie aparatu. Iga tęskni za głośnym wejściem wujka Romana i wraca do więzi, w której żart czasem zbliżał, a czasem zasłaniał to, co ważne. Lidia widziała wujka Stefana sześć razy w życiu, a po jego śmierci poznaje go przez pocztówki i wiadomości od jego żony.
To zeszyt o wujkach, którzy robią wszystkim zdjęcia, rozbawiają cały stół albo przysyłają paczki z dalekiego kraju, i o tym, że wielkość smutku nie zależy od liczby spotkań.
Seria Dzieci
Trzy opowieści, jeden krąg wsparcia
Trzy zeszyty poświęcone pożegnaniu dziecka nienarodzonego, małego dziecka i dorosłego syna lub córki. Wszystkie rozgrywają się w tej samej grupie wsparcia i prowadzą przez ten sam rok, za każdym razem z perspektywy innych rodziców. Bohaterowie spotykają się przy jednej lampie, słuchają swoich historii i stopniowo poznają różne języki miłości oraz tęsknoty.
Możesz przeczytać jeden zeszyt, najbliższy Twojemu doświadczeniu, albo całą serię, odkrywając, jak te historie się splatają.
Jeśli przeżywasz stratę dziecka, warto poszukać grupy wsparcia dla rodziców po stracie lub umówić się na rozmowę z psychologiem. Spotkanie z osobami, które potrafią wysłuchać, może przynieść oparcie i poczucie, że jest obok ktoś, z kim można przejść przez trudniejszy dzień. Te zeszyty mogą towarzyszyć Ci również w szukaniu takiej obecności.
Zeszyt 20 · Imię, które ci daję
Pożegnanie dziecka nienarodzonego
Hanna po stracie ciąży wchodzi do sali, w której Teresa zapala lampę i podaje rodzicom miskę z kamieniami. Tomasz początkowo czeka w samochodzie, a w kieszeni nosi wystruganą z drewna fasolkę. Przez siedem spotkań kręgu oboje szukają słów dla swojej miłości: pojawia się imię Helenka, młoda grusza, ławka w sadzie i kołysanka, którą Hanna zapisuje kawałek po kawałku.
To zeszyt o dziecku, które miało już miejsce w wyobraźni i sercu, o rodzicielstwie często niewidocznym dla otoczenia i o różnych językach tęsknoty. O dawaniu swojemu dziecku miejsca w rodzinnej historii oraz o czułości dla siebie w życiu, które trwa dalej.
Zeszyt 21 · Dinozaur w kieszeni
Pożegnanie małego dziecka
Joanna nosi w kieszeni płaszcza zielonego Stegusia, ulubionego dinozaura swojego sześcioletniego syna. Piotr zatrzymuje się przed zamkniętymi drzwiami pokoju Stasia, a dziewięcioletnia Maja lepi kolejne dinozaury i próbuje znaleźć miejsce dla własnej tęsknoty. Przez siedem spotkań kręgu rodzina wraca do wspomnień, urodzin i rzeczy, których każde z nich potrzebuje dotykać we własnym czasie.
To zeszyt o dziecku, którego głos, zabawy i powiedzonka pozostają częścią domu. O rodzicach przeżywających stratę inaczej, o rodzeństwie i dziadkach oraz o miłości zachowanej w małej zabawce, dziecięcym rysunku i świetle zapalonym w oknie.
Zeszyt 22 · Powiedzieć pszczołom
Pożegnanie dorosłego dziecka
Krystyna robi coraz dłuższy szalik, który zaczęła na urodziny syna. Po śmierci trzydziestoczteroletniego Bartka zostaje sześć uli i granatowy zeszyt pasieczny. Pan Józef zaprasza ją do pasieki i opowiada o dawnym zwyczaju mówienia pszczołom, że ich gospodarz odszedł. Przez siedem spotkań kręgu i kolejne pory roku Krystyna poznaje dorosły świat syna, uczy się opieki nad pszczołami i dopisuje własne zdania na pustych stronach jego zeszytu.
To zeszyt o dziecku, które dla świata było dorosłym człowiekiem, a dla rodzica pozostało dzieckiem. O poznawaniu jego pasji, ludzi i osobnych dróg oraz o miłości, która znajduje wyraz w trosce, rozmowie i słoiku miodu podanym komuś na długie wieczory.
Seria Życiowe pożegnania
Gdy zmienia się świat, który znamy
Opowieści o rozstawaniu się z domami, miejscami dzieciństwa, relacjami, pracą i rolami, które przez lata określały nasze życie. Także o niespełnionych marzeniach i dawnych wersjach siebie, na które z czasem zaczynamy patrzeć inaczej. To przestrzeń na zauważenie znaczenia tych zmian, uszanowanie tego, co było ważne, i spokojne poznawanie życia, które przybiera nowy kształt.
Zeszyt 11 · Dom, do którego nie ma powrotu
Pożegnanie miejsc i dzieciństwa
Dorota zatrzymuje się pod sprzedanym domem rodziców i poznaje pięcioletnią Hanię, która śpi dziś w jej dawnym pokoju i znalazła jej dziecięcą kartkę schowaną za listwą. Marzena przyjeżdża na ostatnie spotkanie mieszkańców bloków, które zaraz zostaną wyburzone. Krystyna po sześćdziesięciu latach staje na odkrytym przez suszę dnie zbiornika, pod którym leży jej rodzinna wieś.
To zeszyt o domach dzieciństwa, które trwają w nas dalej: w zapachach, w ludziach, w progu, na którym zdejmowało się buty, i w tym, jak dziś urządzamy własne miejsce.
Zeszyt 12 · List do dawnej siebie
Pożegnanie dawnej tożsamości
Ewa dostaje list, który jako siedemnastolatka zakopała w szkolnej kapsule czasu. Joanna, pomagając córce przy noworodku, znajduje na strychu swoje zeszyty z czasów, gdy sama była młodą, zmęczoną matką. Wanda po ponad pół wieku wraca na basen, z którego jako mistrzyni województwa musiała odejść.
To zeszyt o spotkaniu z dawnymi wersjami siebie, o liście, który zaczyna się od przeprosin, a kończy podziękowaniem, i o odkryciu, że dawna dziewczyna nie zniknęła, tylko czekała, aż ktoś spojrzy na nią z czułością.
Zeszyt 13 · Ogród, który nie zakwitł
Pożegnanie niespełnionych marzeń
Irena przez czterdzieści lat planowała z mężem dom z ogrodem, rysowany w zeszycie coraz mniejszy, aż pewnego stycznia nie otwiera katalogu nasion. Beata żegna córkę, która nigdy się nie urodziła, i dostaje od siostrzenicy liść, którego się nie spodziewała. Jadwiga przez pół wieku zbierała pocztówki z Paryża, a w wieku siedemdziesięciu sześciu lat jedzie tam po raz pierwszy.
To zeszyt o marzeniach, które się nie spełniły albo spełniły się inaczej, o żałobie, o której rzadko mówi się głośno, i o tym, co wyrosło w miejscu dawnego planu.
Zeszyt 14 · Klucz, który już nie pasuje
Pożegnanie relacji, pracy i ról
Elżbieta po trzydziestu jeden latach małżeństwa oddaje klucze do wspólnego mieszkania i uczy się, co lubi ona sama. Renata, nauczycielka przedszkola, po trzydziestu siedmiu latach oddaje duży klucz i zaczyna malować dla siebie. Monika patrzy na wieszak z haczykami, z których znikają klucze dorosłych dzieci, i przypomina sobie kobietę, którą była wcześniej.
To zeszyt o rolach, które przez lata określały nasz dzień i nasze imię, i o kobiecie, która czeka pod nimi, żeby poznać ją na nowo.
Zeszyt 15 · Walizka na progu
Pożegnanie przed zmianą
Iwona wyjeżdża z Radomia do córki w Bergen z dwudziestotrzyletnim zakwasem w walizce. Zofia po pół wieku opuszcza dom z kasztanowcami i to, co najważniejsze, mieści w jednej walizce. Bogna po jedenastu przeprowadzkach zamieszkuje w drewnianym domu i po raz pierwszy wbija gwóźdź w ścianę.
To zeszyt o przeprowadzkach i wielkich zmianach, w których tęsknota spotyka się z nadzieją, i o tym, że nowy dom zaczyna się od jednego gestu: upieczonego chleba, przeczytanego na głos opowiadania, posadzonej byliny.
Zeszyt 16 · Światło w oknie
Pamięć, miłość i dalsze życie
Stefania od czterdziestu siedmiu lat zapala lampę w oknie, a gdy przepala się żarówka, do drzwi puka chłopak z bloku naprzeciwko. Urszula codziennie macha mamie, która stoi w oknie domu opieki i nie pamięta już jej imienia. Aldona dwa lata po śmierci męża uczy się, że można płakać i tańczyć tego samego wieczoru.
To zeszyt o miłości, która nie gaśnie razem z tym, co się kończy, tylko zmienia formę, świeci dalej i pozwala żyć. Zawiera też stronę, która zbiera całą drogę przez serię.
Zeszyt 17 · Liść, który puszcza gałąź
O pożegnaniu, zaufaniu i spokoju
Helena musi ściąć starą antonówkę posadzoną przez ojca i szczepi jej gałązki na młodych drzewkach, a potem może już tylko czekać. Marianna, położna, w ostatnią noc przed emeryturą uczy młodszą koleżankę, że poród się przyjmuje, i rano sama musi przyjąć własne odejście. Lucyna hoduje z wnuczką gąsienice i czeka na szpitalnym korytarzu, ucząc się, że czasem można tylko patrzeć i ufać.
To zeszyt o tym, że czasem coś musi się skończyć, żeby narodziło się coś nowego, o lęku, który nas przy tym zatrzymuje, i o spokoju, który przychodzi, gdy pozwalamy sobie otworzyć dłonie.
Psychegrafia
Grażyna Pajewska
05-807 Owczarnia
ul. Artystyczna 13
NIP: 951-197-33-75
Kontakt
biuro@psychegrafia.pl
+48 735 762 765
+48 788 234 042
Wszelkie prawa zastrzeżone © Psychegrafia, Grażyna Pajewska 2026.


