Miałam 37 lat, gdy pomyślałam, że coś jest ze mną nie tak

Miałam trzydzieści siedem lat i coraz mniej siły. Byłam przeciążona, zmęczona, płakałam. Wokół słyszałam: „Weź się w garść”. Próbowałam. Naprawdę próbowałam. Tylko im mocniej pchałam ten ciężki wóz codzienności, tym trudniej było mi zrobić kolejny krok.

10/22/20263 min read

Miałam trzydzieści siedem lat i coraz mniej siły. Byłam przeciążona, zmęczona, płakałam. Wokół słyszałam: „Weź się w garść”. Próbowałam. Naprawdę próbowałam. Tylko im mocniej pchałam ten ciężki wóz codzienności, tym trudniej było mi zrobić kolejny krok. Kiedy słyszysz, że powinnaś sobie poradzić, łatwo zacząć mierzyć siebie cudzą wytrzymałością. Skoro inni mogą, dlaczego ja już nie daję rady? Może za bardzo przeżywam? Może wystarczy lepsza organizacja, więcej dyscypliny, jeszcze trochę wysiłku? Dzisiaj, patrząc na tamtą siebie, chciałabym najpierw zapytać: ile już dźwigasz? I czy wśród wszystkich spraw, którymi się zajmujesz, jest jeszcze miejsce dla Ciebie?

Wiedza o wysokiej wrażliwości przyszła później, po wielu poszukiwaniach i próbach radzenia sobie. Na jednej z amerykańskich stron znalazłam artykuł. Czytałam opis i poczułam: „Boże, to o mnie”. Ktoś ubrał w słowa doświadczenie, dla którego wcześniej miałam głównie ocenę: coś ze mną jest nie tak.

Co właściwie nazywamy wysoką wrażliwością?

W badaniach używa się określenia sensory processing sensitivity — wrażliwość przetwarzania sensorycznego, w skrócie SPS. Opisuje ono różnice w reagowaniu na otoczenie i przetwarzaniu doświadczeń. To cecha temperamentu, a nie rozpoznanie choroby. Dotyczy wrażliwości zarówno na trudne warunki, jak i na wspierające relacje czy sprzyjające środowisko.

To ważne rozróżnienie. Samo zmęczenie, płacz czy przeciążenie nie pozwalają stwierdzić, że jesteśmy wysoko wrażliwe. Dla mnie poznawanie tego pojęcia stało się początkiem przyglądania się sobie, zamiast kolejną odpowiedzią, która miała wyjaśnić wszystko.

Elaine Aron porządkuje opis wysokiej wrażliwości w czterech obszarach. Możesz potraktować je jako zaproszenie do obserwacji:

  • Pogłębione przetwarzanie. Rozważasz znaczenie wydarzeń, porównujesz możliwości, łączysz nowe doświadczenia z wcześniejszymi. Potrzebujesz czasu, żeby ułożyć sobie odpowiedź.

  • Podatność na przeciążenie. Hałas, pośpiech, wiele rozmów i zadań naraz mogą sprawiać, że szybciej potrzebujesz ograniczenia bodźców oraz odpoczynku.

  • Reaktywność emocjonalna i empatia. Silnie przeżywasz wydarzenia i poruszają Cię doświadczenia innych. Dotyczy to również radości, bliskości i zachwytu.

  • Dostrzeganie subtelności. Zauważasz drobne zmiany, szczegóły otoczenia czy ton wypowiedzi. Dostrzeganie sygnału pozostawia jednak miejsce na sprawdzenie, co rzeczywiście oznacza.

Co dzieje się w układzie nerwowym?

Nasz układ nerwowy odbiera informacje, pomaga kierować uwagą i przygotowuje odpowiedzi na to, co się wydarza. Badacze wysokiej wrażliwości przyglądają się temu, jak różnimy się pod względem przetwarzania tych informacji. W niewielkim badaniu Bianki Acevedo i współpracowników osiemnaście osób oglądało fotografie twarzy wyrażających emocje. Wyższe wyniki na skali SPS wiązały się z silniejszą aktywnością niektórych obszarów mózgu uczestniczących między innymi w uwadze, integrowaniu informacji i przetwarzaniu emocji. To interesująca wskazówka dotycząca mechanizmów wrażliwości. Mała próba i charakter badania nie pozwalają jednak na wyciąganie wniosku, że każda wysoko wrażliwa osoba reaguje identycznie. Dlatego ostrożnie podchodzę do zdań, że „czujemy wszystko” albo zawsze wiemy, co przeżywa druga osoba. Możemy zauważyć napięcie w czyimś głosie, a następnie nadać mu znaczenie zgodne z własną historią. Warto wtedy zapytać, zamiast pozostawać wyłącznie przy swoim domyśle.

Przyjrzyj się sobie z ciekawością

Jeśli odnajdujesz się w tym opisie, pomyśl o swoim funkcjonowaniu w dłuższej perspektywie. Czy podobne reakcje towarzyszyły Ci wcześniej, także wtedy, gdy życie było spokojniejsze? Co dzieje się po intensywnym dniu? Jak reagujesz na piękno, życzliwość i poczucie bezpieczeństwa? Co pomaga Ci odzyskiwać swobodę myślenia?

To pytania do poznawania siebie, bez punktacji i gotowego werdyktu. Wrażliwość warto oglądać razem z warunkami życia, aktualnymi obciążeniami oraz zdrowiem. Jeżeli zmęczenie utrzymuje się przez kilka tygodni, nie ma jasnej przyczyny lub utrudnia codzienność, potrzebna jest konsultacja lekarska. Taki sygnał zasługuje na sprawdzenie niezależnie od tego, jak opisujemy swój temperament.

Możesz zacząć od prostego zapisu: co mnie dzisiaj obciążyło, jak to zauważyłam i czego potrzebowałam? Kilka zdań pozwala zatrzymać szczegół, który w biegu łatwo przeoczyć.

Piszę ten artykuł, ponieważ pamiętam ulgę płynącą ze spotkania słów, w których rozpoznałam siebie. Chciałabym, żebyś również dostała przestrzeń do takiego spotkania. Żeby obok pytania „dlaczego sobie nie radzę?” mogło pojawić się drugie:

„Co warto zrozumieć o sobie, żeby móc żyć z większą troską o własne możliwości i potrzeby?”